VŨ TRỤ
Tác giả: Carl Sagan
Dịch giả: Nguyễn Việt Long
Dịch từ nguyên bản tiếng Anh: Cosmos
Phát hành: Nhã Nam
Nhà xuất bản: Thế Giới
Ebook:VCTVEGROUP

Table of Contents
CARL SAGAN
VŨ TRỤ
TÁC PHẨM
VŨ TRỤ
PHIM TRUYỀN HÌNH NHIỀU TẬP
MỞ ĐẦU
CHƯƠNG I
NHỮNG BẾN BỜ CỦA ĐẠI DƯƠNG VŨ TRỤ
CHƯƠNG II
MỘT GIỌNG ĐIỆU TRONG BẢN NHẠC NHIỀU BÈ
CỦA VŨ TRỤ
CHƯƠNG III
SỰ HÀI HÒA CỦA CÁC THẾ GIỚI
CHƯƠNG IV
THIÊN ĐƯỜNG VÀ ĐỊA NGỤC
CHƯƠNG V
BẢN NHẠC BLUES CHO HÀNH TINH ĐỎ
CHƯƠNG VI
CHUYỆN CỦA CÁC NHÀ DU HÀNH
CHƯƠNG VII
XƯƠNG SỐNG CỦA ĐÊM
CHƯƠNG VIII
DU HÀNH TRONG KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN
CHƯƠNG IX
ĐỜI SỐNG CỦA CÁC NGÔI SAO
CHƯƠNG X

BÊN RÌA CỦA VĨNH CỬU
CHƯƠNG XI
TRÍ NHỚ ĐEO ĐẲNG
CHƯƠNG XII
BÁCH KHOA THƯ THIÊN HÀ
CHƯƠNG XIII
Al LÊN TIẾNG CHO TRÁI ĐẤT?
LỜI CẢM TẠ
PHỤ LỤC I
PHỤ LỤC II

TÁC GIẢ
CARL SAGAN

(1934-1996) là nhà thiên văn học và nhà vật lý
thiên văn xuất sắc. Ông là người đi tiên phong trong

lĩnh vực sinh học ngoài Trái đất, xúc tiến công cuộc
tìm kiếm trí tuệ trong vũ trụ (dự án SETI) và đóng
vai trò chủ chốt trong các dự án thám hiểm hành
tinh Mariner, Viking và Voyager.
Carl Sagan cũng là nhà phổ biến khoa học xuất sắc.
Ngoài hơn 600 bài báo khoa học và phổ biến khoa
học, ông còn là tác giả của gần hai chục đầu sách
khoa học, trong đó có Intelligent Life in the
Universe (Sự sống thông minh trong Vũ trụ), The
Cosmic Connection (Kết nối vũ trụ), The Dragons of
Eden (Những con rồng Địa đàng, Giải Pulitzer cho
thể loại sách phi hư cấu), Broca's Brain (Bộ não
Broca), The Demon-Haunted World: Science as a
Candle in the Dark (Thế giới quỷ ám: khoa học là
ngọn nến trong đêm, Giải Hugo 1997). Tiểu thuyết
Contact (Tiếp xúc, Giải Homer 1997, Giải Hugo
1998) của ông được xếp thứ 7 trong danh sách sách
bán chạy nhất năm 1985 của Publishers Weekly và
được dựng thành phim.
Ông đã được tặng nhiều giải thưởng trong và ngoài
nước Mỹ, các huy chương của NASA. Tên ông đã được
đặt cho tiểu hành tinh 2709. Hiện nay có hai giải
thưởng khoa học và một huy chương mang tên ông.

VŨ TRỤ
TÁC PHẨM
BẢY MƯƠI TUẦN TRONG DANH MỤC SÁCH BÁN
CHẠY CỦA TỜ THE NEW YORK TIMES
MỘT TRONG NHỮNG ĐẦU SÁCH KHOA HỌC BÁN
CHẠY NHẤT ĐƯỢC XUẤT BẢN BẰNG TIẾNG ANH
GIẢI THƯỞNG HUGO 1981
Mười ba câu chuyện tuyệt đẹp về Vũ trụ. Qua lời kể
trữ tình của Carl Sagan, người đọc sẽ có dịp du hành
trong vũ trụ, khám phá thế giới từ vĩ mô của những
thiên hà to lớn đến thế giới vi mô của những con vi
khuẩn nhỏ bé trên Trái đất, đi từ những nền văn
minh xa xưa đến tương lai của thế giới, cho ta thấy
mối gắn bó hữu cơ của từng sự việc nhỏ nhặt với vũ
trụ bao la và nghe những giọng điệu nhiều bè của Vũ
trụ. Vũ trụ đâu chỉ là vũ trụ vô tri, hỗn độn, mà còn
là một thế giới có trật tự, có tri giác, đầy nhân văn và
xúc cảm. Cuốn sách của Carl Sagan, một nhà thiên
văn học nổi tiếng đã bán được hơn 5 triệu bản trên
toàn thế giới.
“Vũ trụ thật hoành tráng, đầy thách thức… Một
trong những thế mạnh của cuốn sách là con đường
mà nó lần lần đưa tri thức của ngày hôm nay và
phương pháp khoa học của ngày hôm nay lần lần trở
lại những cội nguồn lịch sử của chúng. Chính nhiệt

huyết, cộng với khả năng thấu triệt mang chất thơ và
tài nghệ văn chương của tiến sĩ Sagan đã làm cho
cuốn sách này trở thành một tác phẩm hết sức đáng
đọc.”
- The Christian Science Monitor
“Carl Sagan là một trong số những nhà khoa học
xuất sắc nhất của thời đại chúng ta… ông đã làm
công việc viết lách cừ khôi khi đào sâu vào quá khứ,
hiện tại và tương lai của khoa học, trong việc xử lý sự
bao la gây choáng váng trí óc của cái vũ trụ mà trong
đó chúng ta đang tồn tại.”
- Associated Press
“Xuất sắc về quy mô và thách thức về những gợi ý.
Cuốn sách tỏa ánh sáng lung linh với một cảm giác
ngạc nhiên kỳ lạ… Tôi tin chắc rằng bất cứ ai cầm
cuốn sách này lên đều bị hút chặt vào nó và cảm thấy
thấp bé đi vì nó.”
- The Miami Herald
“Carl Sagan, người đoạt giải Pulitzer đã thâu gom
toàn bộ vũ trụ lấp lánh tráng lệ vào một quyển sách
tuyệt vời…
Ông hòa trộn khoa học với triết học trong một văn
bản chứa đựng biết bao năng lực trữ tình… Sagan
làm ngỡ ngàng đầu óc chúng ta bằng phép mầu kỳ
diệu của sự tồn tại con người, được đóng khung bởi
các thiên hà oai vệ trong không gian vũ trụ.”

- Cosmopolitan
“Năm trước… đã chứng kiến bộ phim nhiều tập
phi thường Vũ trụ trên kênh Public Broadcasting
Service; những chương trình ấy đã thu hút hàng chục
triệu khán giả vì nó không chỉ đi vào các kỳ quan của
vũ trụ mà còn đi vào những vấn đề khoa học sâu sắc
nhất liên quan đến bản chất và nguồn gốc của thế
giới, của sự sống, của nhân loại. Cuốn sách Vũ trụ của
Carl Sagan không chỉ là kịch bản phim truyền hình
nhiều tập mà còn là tác phẩm đủ lông đủ cánh đứng
một mình, ghi lại, chủ yếu theo trình tự thời gian,
những nỗ lực lớn lao của loài người để đạt được
những thành tựu khoa học. Vũ trụ đã cho độc giả cơ
hội thám hiểm theo chiều sâu… khiến cho các tác
phẩm của Jules Verne và H. G. Wells dường như trở
nên nhạt nhẽo.”
- The Christian Century
“Chỉ trong vài năm, Sagan… đã trở thành ông Khoa
học, một nhà phổ biến khoa học được kính nể rộng
rãi, người có khả năng kết nối chất liệu và lịch sử sự
sống với cái bao la của không gian và sự vĩnh cửu.
Ông đã làm việc đó với sự duyên dáng và nhiệt tâm
đến mức thuyết phục được bạn đọc, ít nhất là trong
giây lát, rằng không có cái gì hồi hộp hơn và quan
trọng hơn.”
- Chicago Tribune

“Sagan là nhà thiên văn mà một con mắt nhìn lên
các vì sao, con mắt kia nhìn vào lịch sử, còn con mắt
thứ ba - con mắt của trí tuệ ông - nhìn vào tình trạng
của loài người… Chúng ta hết sức ngưỡng mộ ông vì
niềm khao khát và sự uyên bác của ông, có lúc lại vì
cái duyên của văn ông, và thường thì vì đã làm
chúng ta kinh ngạc về cái vũ trụ của chúng ta và về
bản thân chúng ta.”
- Newsday
“Một tác phẩm khoa học thường thức tinh tế, với
một liều lượng tưởng tượng và thấu thị khác
thường.”
- The San Diego Union
“Sagan biết cách kích thích chính xác như thế nào
trí tưởng tượng của độc giả ngoại đạo và duy trì sự
hứng thú từ trang đầu đến trang cuối… Đây là cuốn
sách kéo căng trí não, đưa chúng ta vào chuyến du
hành hấp dẫn nhất trong mọi cuộc viễn du, rất am
tường, được viết đẹp như mơ, và được minh họa đầy
ấn tượng. Mỗi độc giả thông minh nên đọc, đánh
dấu, học hỏi và tiêu hóa câu chuyện vũ trụ của
Sagan.”
- John Barkham Reviews
“Tuyệt tác… Sự khảo sát của Sagan vào bên trong
con người trong khuôn khổ của tự nhiên hoàn toàn
không có sự mê tín và bi quan… Một tầm nhìn lớn.”

- The American Rationalist
“Cuốn Vũ trụ giống như một khóa giảng đại học về
khoa học mà bạn luôn muốn nghe nhưng không biết
vị giáo sư nào có thể dạy. Sagan viết tuyệt vời… với
phong cách văn chương trữ tình, với sự bao quát gần
như mọi mặt của tri thức loài người, Vũ trụ tài tình
đến mức tưởng như không có thật. ”
The Cleveland Plain Dealer

VŨ TRỤ
PHIM TRUYỀN HÌNH NHIỀU TẬP

B

ộ phim truyền hình nhiều tập được xem
nhiều nhất trong lịch sử ngành truyền hình

Hoa Kỳ Vũ trụ giờ đây đã được hơn 200 triệu người
xem ở hơn 60 quốc gia.
“Vũ trụ có lẽ là đóng góp có một không hai, độc đáo
nhất vào chương trình truyền hình trong suốt ba
năm qua… tuyệt đỉnh về từng phương diện. Nó thực
hiện giải trí, giáo dục, thông tin, gây hồi hộp và tạo
cảm hứng… gây sự chú ý lớn lao đối với sự rõ ràng và
tính học thuật… sự kính nể đặc biệt của công chúng
theo dõi. Vũ trụ là thắng lợi huy hoàng của tiến sĩ
Sagan, của chương trình truyền hình khoa học và
của nhân dân Hoa Kỳ.”
Đại học bang Ohio
Giải thưởng hằng năm về
tác phẩm truyền hình xuất sắc
“Vũ trụ đang thực hiện lời hứa mà những người cổ
súy truyền hình luôn luôn nói: các kỹ thuật truyền
thông có thể được sử dụng để làm phong phú đầu óc
cho người xem mà không làm họ chán và cung cấp
cho họ nhiều thứ hơn là sự vui vẻ và các trò chơi
(game)… Nó sẽ tạo cho bạn một tiêu chuẩn mới để
đánh giá các chương trình truyền hình còn lại.”

Xã luận
The Washington Post
“Cuốn hút, hồi hộp và gây phấn chấn… Vũ trụ là
một thành công ngay lập tức với những ai tìm kiếm
chất lượng thực của truyền hình.”
Giải thưởng George Foster Peabody vì sự xuất sắc
trong chương trình truyền hình

Tặng Ann Druyan
Trong sự bao la của không gian và sự mênh mông
của thời gian, niềm vui sướng của tôi là được cùng
chia sẻ một hành tinh và một thời đại với Annie.

MỞ ĐẦU
Sẽ đến lúc mà những nghiên cứu sau một thời gian
dài, rọi ánh sáng vào những điều giờ đây còn ẩn giấu.
Một cuộc đời duy nhất, cho dù có dành toàn bộ cho
bầu trời, cũng sẽ không đủ để nghiên cứu một đối
tượng bao la như thế… Cho nên sự hiểu biết sẽ chỉ
được mở ra dần dần qua nhiều thời đại dài lâu kế tiếp
nhau. Sẽ đến cái thời mà con cháu chúng ta sẽ lấy
làm ngạc nhiên rằng chúng ta không biết những
điều rất bình thường đối với chúng… Nhiều phát
minh đang đợi các thế kỷ sắp tới, khi mà ký ức về
chúng ta bị xóa nhòa. Vũ trụ của chúng ta sẽ nhỏ
mọn một cách đáng thương nếu như trong nó không
có cái dành cho mỗi thời đại nghiên cứu… Tự nhiên
không bộc lộ hết ngay lập tức những bí ẩn của nó.

V

- Seneca, Các vấn đề tự nhiên, Quyển 7, thế kỷ 1
ào thời cổ, trong ngôn ngữ hằng ngày và tập
quán, những sự kiện trần tục nhất cũng được

cho là liên quan đến những sự kiện vũ trụ to lớn
nhất. Một ví dụ lý thú là một câu thần chú chống con
sâu mà người Assyria ở Trung Đông sống vào thời
1.000 năm trước Công nguyên nghĩ rằng là thủ
phạm gây sâu răng. Câu thần chú bắt đầu từ chuyện
khởi nguồn của vũ trụ và kết thúc bằng chuyện chữa
sâu răng.
Sau khi thần Anu tạo ra trời,

Thì trời tạo ra đất,
Rồi đất tạo ra sông,
Sông tạo ra kênh rạch,
Những con rạch tạo ra đầm lầy
Đầm lầy tạo ra một chú sâu,
Sâu ta đến trước thần Shamash khóc lóc,
Lệ sâu tuôn chảy trước thần Ea:
“Thần sẽ cho tôi cái gì làm thức ăn,”
“Thần sẽ cho tôi cái gì làm thức uống?”
“Ta sẽ cho ngươi quả sung khô
Và quả mơ.”
“Những cái đó có ích gì đối với tôi? Quả sung khô
Và quả mơ!
Cho tôi lên, chỗ hàm răng ấy
Cho tôi chui, vào lợi để trú nhờ!…”
Vì mi đã nói thế, hỡi con sâu,
Cầu thần Ea đánh chết mi
Bằng sức mạnh tay thần!
(Thần chú chữa đau răng)
Cách chữa: Lấy bia loại hai… trộn với dầu;
Đọc câu thần chú ba lần rồi đắp thuốc lên chỗ răng
đau.

Tổ tiên chúng ta rất khao khát hiểu biết thế giới,
nhưng họ chưa tìm được đúng cách. Họ hình dung ra
một thế giới nhỏ bé, lạ lùng, ngăn nắp, trong đó các
lực lượng thông trị là các thần như Anu, Ea và
Shamash*. Trong cái vũ trụ đó, con người, nếu không
phải nhân vật chính, thì cũng đóng một vai trò quan
trọng. Con người chúng ta từng được gắn bó một
cách sâu sắc với phần còn lại của tự nhiên. Chỉ riêng
việc chữa đau răng bằng bia loại hai thôi cũng đã có
liên quan với những bí ẩn vũ trụ học sâu xa nhất.
Ngày nay, chúng ta đã khám phá ra một cách thức
hùng mạnh và tao nhã để hiểu biết thế giới, đó là
phương pháp khoa học. Nó hé lộ cho chúng ta thấy
một vũ trụ cổ xưa và bao la đến nỗi những sự việc
của con người thoạt xem có vẻ như chẳng mấy liên
quan. Chúng ta lớn lên ở cách xa cái Vũ trụ có trật tự
kia* . Nó dường như rất xa xôi và chẳng dính dáng gì
đến những lo toan thường ngày. Nhưng khoa học đã
cho thấy rằng vũ trụ không chỉ hùng vĩ đến mê ly và
chóng mặt, rằng nó không chỉ nằm trong tầm hiểu
biết của con người, mà theo cái nghĩa rất thực tế và
sâu sắc, chúng ta cũng là một phần của Vũ trụ, sinh
ra từ nó, và có số phận gắn chặt với nó. Những sự
kiện cơ bản nhất của con người và những dấu vết
bình thường nhất cũng dẫn trở lại vũ trụ và cội
nguồn của nó. Cuốn sách này nhằm khảo cứu tìm
hiểu vũ trụ theo quan niệm như vậy.

Vào mùa hè và mùa thu năm 1976, là thành viên
của Nhóm nghiên cứu hình ảnh của dự án Viking đổ
bộ lên Sao Hỏa, tôi được tham gia nghiên cứu hành
tinh này cùng với khoảng một trăm đồng nghiệp
khoa học. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử nhân loại,
chúng ta đã đưa hai con tàu thăm dò vũ trụ đổ bộ lên
Sao Hỏa. Các kết quả, sẽ được miêu tả đầy đủ hơn
trong Chương V, thật là ngoạn mục, và ý nghĩa lịch
sử của chuyến bay là hết sức rõ ràng. Thế nhưng
công chúng rộng rãi hầu như không biết gì về những
sự kiện lớn lao này. Báo chí chẳng chú ý lắm; truyền
hình thì cũng gần như phớt lờ chuyến bay ấy. Khi đã
rõ là chưa thể có ngay câu trả lời dứt khoát về việc
trên Sao Hỏa có sự sống hay không, thì mối quan
tâm lại càng teo đi. Người ta ít kiên nhẫn với sự mù
mờ. Khi chúng tôi phát hiện ra rằng bầu trời Sao Hỏa
có màu vàng pha sắc hồng chứ không xanh lơ như
thông tin sai lầm ban đầu, thì tuyên bố này bị đám
phóng viên tụ tập lấy tin đón nhận bằng sự xì xào
chê bai với dụng ý tốt - họ muốn thấy Sao Hỏa phải
giống Trái Đất, ngay cả trong khía cạnh này. Họ tin
rằng độc giả của họ sẽ càng chán theo dõi khi thấy
Sao Hỏa ngày càng ít giống Trái Đất. Thế nhưng
phong cảnh Sao Hỏa lại gây sửng sốt đến nghẹt thở.
Từ kinh nghiệm của mình, tôi rất lạc quan cho rằng
tồn tại một mối quan tâm to lớn trên toàn cầu đến
công cuộc nghiên cứu các hành tinh và nhiều chủ đề
khoa học có liên quan như nguồn gốc sự sống, nguồn
gốc Trái Đất và Vũ trụ, việc tìm kiếm các sinh vật văn

minh ngoài Trái Đất, sự liên quan của chúng ta với
vũ trụ. Và tôi tin chắc rằng mối quan tâm này có thể
được khơi dậy thông qua phương tiện truyền thông
hùng mạnh nhất là truyền hình.
Cảm nhận ấy của tôi được B. Gentry Lee, giám đốc
phân tích dữ liệu và vạch kế hoạch cho chuyến bay
Viking chia sẻ. Chúng tôi đã chấp nhận may rủi,
quyết định thực hiện một điều gì đó để giải quyết
vấn đề này. Lee đề xuất rằng chúng tôi thành lập một
hãng sản xuất phim ảnh chuyên về thông tin khoa
học theo cách thức dễ hiểu và cuốn hút. Trong
những tháng sau đó chúng tôi được tiếp cận với một
số dự án. Nhưng thú vị nhất là đề nghị của KCET
(Kênh Truyền hình giáo dục cộng đồng), một đơn vị
truyền hình đại chúng ở Los Angeles. Cuối cùng
chúng tôi đồng ý cùng hợp tác sản xuất một bộ phim
truyền hình nhiều tập gồm mười ba phần, nhắm tới
chủ đề thiên văn nhưng cũng bao gồm cả những vấn
đề nhân văn rất rộng. Đối tượng là đông đảo công
chúng, hình ảnh và âm nhạc phải gây được ấn tượng,
chiếm lĩnh cả con tim lẫn trí óc khán giả thưởng
thức. Chúng tôi thảo luận với các nhà bảo lãnh phát
hành, thuê một chủ nhiệm điều hành, và bắt tay vào
một dự án ba năm có tên là Vũ trụ (Cosmos). Khi viết
những dòng này chúng tôi dự kiến lượng khán giả
trên khắp thế giới vào quãng trên 200 triệu người,
tức là gần 5% dân số của hành tinh Trái Đất. Chúng
tôi cũng xuất phát từ ý nghĩ rằng công chúng thông

minh hơn nhiều so với những quan niệm từ trước
đến giờ về họ, rằng những vấn đề khoa học chuyên
sâu nhất về tự nhiên và nguồn gốc thế giới sẽ kích
thích sự say mê và tình cảm của vô số người. Thời đại
hiện nay là một ngã tư lớn đối với nền văn minh và
loài người chúng ta. Dù chúng ta có chọn con đường
nào đi nữa thì số phận chúng ta vẫn gắn chặt với
khoa học. Do đó hiểu biết khoa học cũng cốt yếu như
vấn đề tồn tại đơn thuần. Hơn nữa, khoa học là một
cái thú; sự tiến hóa đã xếp đặt để chúng ta tìm được
sự khoan khoái trong tri thức - những người nào có
hiểu biết thì sinh tồn dễ dàng hơn. Bộ phim truyền
hình nhiều tập Vũ trụ và cuốn sách này là một thử
nghiệm đầy hy vọng trong việc truyền bá một số ý
tưởng, phương pháp và niềm vui khoa học.
Cuốn sách và bộ phim truyền hình phát triển song
song với nhau. Theo một nghĩa nào đó thì cái này
dựa vào cái kia. Nhiều hình minh họa trong sách này
dựa trên những hình ảnh rất ấn tượng được chuẩn bị
cho phim truyền hình. Nhưng sách vở và phim
truyền hình vẫn có đối tượng không hoàn toàn giống
nhau và có những cách tiếp cận khác nhau. Một
trong những ưu điểm lớn của sách là độc giả có thể
tùy ý quay lại những đoạn mơ hồ hoặc khó hiểu; điều
này đối với phim truyền hình chỉ mới bắt đầu thực
hiện được với việc phát triển công nghệ băng video
và đĩa hình. Tác giả cũng có nhiều tự do trong việc
chọn quy mô và chiều sâu của chủ đề đối với một

chương trong sách hơn là đối với một chương trình
truyền hình phi thương mại bị gò vào 58 phút 30
giây. Cuốn sách này đi sâu hơn vào nhiều chủ đề hơn
phim truyền hình. Có những chủ đề được bàn tới
trong sách nhưng không có trong bộ phim truyền
hình và ngược lại. Lấy ví dụ, những trình bày về Lịch
Vũ trụ có trong phim nhưng không xuất hiện ở đây một phần vì Lịch Vũ trụ đã được nói tới trong cuốn
Những con rồng Địa Đàng của tôi. Cũng với lý do
tương tự, ở đây tôi không đề cập chi tiết tới cuộc đời
của Robert Goddard, vì đã có một chương trong cuốn
Bộ não Broca dành cho Goddard rồi. Nhưng mỗi hồi
(episode) của phim truyền hình đều theo tương đối
sát với mỗi chương tương ứng trong sách này; và tôi
cho rằng sự thú vị sẽ tăng lên khi tham chiếu lẫn
nhau. Chỉ có một ít trong số hơn 250 ảnh minh họa
màu của ấn bản bìa cứng và ấn bản bìa mềm thương
mại được in trong ấn bản bỏ túi này, nhưng mọi
minh họa cần thiết để hiểu văn bản đều được đưa
vào.
Để cho sáng sủa dễ hiểu, trong một số trường hợp
tôi có đề cập đến một ý tưởng nào đó vài lần - lần đầu
nói sơ qua, những lần sau nói kỹ hơn. Chẳng hạn, các
vật thể vũ trụ được giới thiệu trong Chương I và về
sau được xem xét chi tiết hơn nhiều; hoặc các lần bàn
luận về chủ đề đột biến, enzym và axít nuclêic trong
Chương II. Trong một số ít trường hợp, các khái niệm
được trình bày không theo trình tự lịch sử. Chẳng

hạn, những tư tưởng của các nhà khoa học Hy Lạp
được trình bày ở Chương VII, khá lâu sau khi nói tới
Johannes Kepler ở Chương III. Nhưng tôi tin rằng sự
đánh giá về người Hy Lạp tốt nhất nên đưa ra sau khi
chúng ta thấy những gì họ đã bỏ qua không đạt được.
Vì khoa học không tách rời khỏi những hoạt động
đời sống khác của con người, nên không thể nói về
nó mà không nhắc tới, có khi chỉ thoáng qua, có khi
trực diện, các vấn đề xã hội, chính trị, tôn giáo và
triết học. Ngay cả trong loạt phim truyền hình về
khoa học, những hoạt động quân sự trên thế giới
cũng chen vào. Khi mô phỏng cảnh thám hiểm Sao
Hỏa tại sa mạc Mohave với phiên bản bằng kích
thước thật của mô đun đổ bộ Viking, nhiều lần chúng
tôi bị gián đoạn công việc vì không lực Hoa Kỳ đang
tập ném bom tại một thao trường gần đấy. Ở
Alexandria, Ai Cập, ngày nào cũng vậy, từ chín giờ
sáng đến mười một giờ không quân Ai Cập bay huấn
luyện rất thấp trên đầu khách sạn nơi chúng tôi ở. Ở
đảo Samos, Hy Lạp, mãi đến tận phút chót người ta
mới cấp giấy phép cho quay phim bất cứ nơi nào trên
đảo vì đang có các cuộc tập trận của NATO và việc
xây dựng công sự ngầm và nổi trên sườn đồi cho
pháo và xe tăng. Ở Tiệp Khắc, việc sử dụng máy bộ
đàm để tổ chức điều vận hậu cần cho công tác quay
phim trên một con đường làng đã thu hút sự chú ý
của một máy bay chiến đấu của không quân Tiệp, nó
cứ lượn trên đầu cho tới khi đã yên tâm là không có

sự đe dọa nào đến an ninh quốc gia tại đó. Ở Hy Lạp,
Ai Cập và Tiệp Khắc, nơi nào đoàn làm phim chúng
tôi cũng hân hạnh được các nhân viên của bộ máy an
ninh nhà nước theo sát. Yêu cầu ban đầu về việc quay
phim ở Kaluga, Liên Xô, theo kịch bản dự kiến đề cập
đến cuộc đời của nhà khai phá tiên phong về du
hành vũ trụ người Nga Konstantin Tsiolkovsky đã
không được chấp nhận, về sau chúng tôi mới biết là ở
đó đang xét xử những người hoạt động bất đồng
chính kiến. Ở bất cứ đất nước nào chúng tôi đến,
đoàn quay phim cũng gặp sự tốt bụng, niềm nở;
nhưng lực lượng quân sự, nỗi sợ hãi trong lòng các
dân tộc, hiện diện ở khắp nơi. Trải nghiệm ấy củng
cố cho quyết tâm của tôi trong việc đề cập đến các
vấn đề xã hội, mỗi khi thích hợp, cả trong phim lẫn
trong sách.
Khoa học là một quá trình tiến triển. Nó không bao
giờ có điểm kết thúc. Không có cái gì gọi là chân lý tối
hậu để đạt đến, để rồi sau đó tất cả các nhà khoa học
đều có thể về vườn. Chính vì vậy mà thế giới này trở
nên thú vị hơn, đối với khoa học gia cũng như đối với
hàng triệu người của mọi dân tộc, những người tuy
không phải là nhà khoa học chuyên nghiệp nhưng lại
quan tâm sâu sắc đến các phương pháp và kết quả
tìm kiếm của khoa học. Như vậy là, tuy có chút ít
điều trong cuốn Vũ trụ trở nên lạc hậu kể từ lần xuất
bản đầu tiên, song ở đây vẫn còn nhiều kết quả mới
quan trọng.

Các con tàu Voyager 1 và Voyager 2 đã gặp hệ Sao
Thổ và phát hiện một mớ những điều kỳ lạ về hành
tinh này, về hệ thống vành đai rắc rối và một đàn vệ
tinh thuộc hạ của nó*. Có lẽ lý thú nhất là Titan, vệ
tinh mà giờ đây người ta được biết là có bầu khí
quyển có phần giống khí quyển của Trái Đất thuở sơ
khai, một lớp sương mù dày đặc cấu tạo từ các phân
tử hữu cơ phức tạp, và có thể có cả một đại dương
trên bề mặt gồm hyđrôcácbon* lỏng. Một loạt các
quan sát đã được tiến hành gần đây nhằm tìm hiểu
về vành đai các mẩu đá vụn bao quanh các ngôi sao
trẻ. Các vành đai này có thể đang trong quá trình kết
tụ thành các hệ hành tinh mới, khiến người ta đưa ra
giả thuyết rằng các hành tinh ấy có thể nhiều đến
mức áp đảo trong số các sao của Ngân Hà. Trên Trái
Đất, người ta vừa bất ngờ tìm thấy sự sống đang nảy
nở trên các hợp chất lưu huỳnh trong những họng
phun nhiệt độ rất cao ở dưới đáy đại dương. Những
bằng chứng mới đang tích lũy một gợi ý, rằng sao
chổi được “phun xịt” theo định kỳ vào trong lòng hệ
Mặt Trời, gây ra sự tuyệt chủng của nhiều loài trên
Trái Đất. Các khu vực rộng lớn của không gian giữa
các thiên hà đã được khám phá ra là dường như rất
nghèo thiên hà. Các thành phần mới và quan trọng
của vũ trụ có ảnh hưởng đến câu hỏi về số phận cuối
cùng của vũ trụ cũng đã được đề xuất.
Bước đi của khám phá vẫn tiếp tục. Tàu vũ trụ của
Nhật Bản, của Cơ quan Vũ trụ châu Âu và của Liên

Xô được hoạch định phóng lên gặp sao chổi Halley
năm 1986. Kính thiên văn không gian của Hoa Kỳ,
loại đài thiên văn lớn nhất trên quỹ đạo từ trước đến
giờ, dự định được phóng lên trước khi thập kỷ 1980
kết thúc*. Những cơ hội cho các chuyến bay của tàu
vũ trụ tới Sao Hỏa, các sao chổi, các tiểu hành tinh và
tới Titan đang hiển hiện. Tàu Galileo của Mỹ, dự định
đến hệ Sao Mộc vào năm 1988, được thiết kế để thả
cỗ máy thăm dò đầu tiên xuống khí quyển của một
trong những hành tinh khổng lồ*. Và bên cạnh đó
cũng có cả mặt ảm đạm đúc rút từ bước tiến của
khám phá khoa học: nghiên cứu gần đây cho thấy
hậu quả của một cuộc chiến tranh hạt nhân là muội
tro và bụi bị hất tung lên không trung sẽ làm Trái
Đất tối sầm và đông giá, gây ra thảm họa vô tiền
khoáng hậu ngay cả đối với các quốc gia không bị
một quả bom nào thả xuống. Công nghệ ngày càng
cho phép chúng ta thám hiểm những điều kỳ diệu
của Vũ trụ, nhưng cũng có thể đưa Trái Đất trở về
thời hỗn mang. Chúng ta có quyền được sống ở một
trong những thời đại biến động nhất trong lịch sử
loài người, nếu chúng ta có may mắn tác động được
đến nó.
Về một dự án tầm cỡ như thế này thì không thể
không cảm ơn bất cứ ai đã đóng góp vào đó. Tuy
nhiên tôi muốn bày tỏ lòng biết ơn đặc biệt đến B.
Gentry Lee; đội ngũ những người làm phim Vũ trụ,
trong đó có các chủ nhiệm cấp cao Geo rey Haines-

Stiles và David Kennard cùng chủ nhiệm điều hành
Adrian Malone; các họa sĩ Jon Lomberg (người đóng
vai trò quan trọng trong thiết kế ban đầu và tổ chức
hình ảnh cho Vũ trụ), John Allison, Adolf Schaller,
Rick Sternbach, Don Davis, Brown và Anne Norcia;
các cố vấn Donald Goldsmith, Owen Gingerich, Paul
Fox và Diane Ackerman; Cameron Beck; ban quản trị
KCET, nhất là Greg Andorfer, người đầu tiên đưa đề
nghị của KCET cho chúng tôi, Chuck Allen, William
Lamb và James Loper; các nhà bảo lãnh phát hành và
đồng sản xuất bộ phim truyền hình Vũ trụ, trong đó
có công ty Atlantic Rich eld, công ty Corporation for
Public Broadcasting, Quỹ Arthur Vining Davis
Foundations, Quỹ Alfred P. Sloan Foundation, công
ty Phát thanh và Truyền hình Anh quốc BBC, và
hãng phim Polytel International. Những người khác
đã giúp làm rõ các sự kiện hoặc cách tiếp cận được
ghi trong danh sách ở cuối cuốn sách. Trách nhiệm
cuối cùng về nội dung cuốn sách này dĩ nhiên thuộc
về tôi. Tôi xin cảm ơn đội ngũ nhân viên của công ty
xuất bản Random House, nhất là người biên tập của
tôi, Anne Freedgood, vì lòng tận tụy và kiên nhẫn
của họ khi thời hạn cho bộ phim truyền hình và sách
dường như xung đột nhau. Tôi cũng tỏ lòng biết ơn
nhiều đối với Shirley Arden, trợ lý điều hành của tôi,
vì đã đánh chữ các bản thảo sơ bộ của cuốn sách này
và đưa các bản thảo về sau qua tất cả các công đoạn
sản xuất với sự am hiểu và vui vẻ thường thấy ở chị.
Đây chỉ là một trong nhiều cách mà dự án Vũ trụ tri

ân sâu sắc với chị. Tôi cảm thấy biết ơn nhiều hơn
những gì có thể bày tỏ đối với ban lãnh đạo Đại học
Cornell vì đã cho tôi nghỉ phép hai năm để theo đuổi
dự án này, đối với các đồng nghiệp và sinh viên của
trường, và đối với các đồng nghiệp ở NASA (Cơ quan
Hàng không và Vũ trụ quốc gia Hoa Kỳ), Phòng thí
nghiệm lực đẩy phản lực (JPL) và trong Nhóm
nghiên cứu hình ảnh Voyager.
Sự tri ân lớn của tôi dành cho Ann Druyan và
Steven Soter, những đồng tác giả với tôi trong bộ
phim truyền hình, về việc viết Vũ trụ. Họ đã có
những đóng góp cơ bản và thường xuyên vào các ý
tưởng và sự kết nối giữa chúng, vào cấu trúc trí tuệ
tổng thể của các hồi, và vào phong cách vui vẻ
chung. Tôi biết ơn sâu sắc về việc họ đã đọc và góp ý
sôi nổi đối với các bản nháp ban đầu của cuốn sách
này, về những gợi ý xây dựng và sáng tạo của họ qua
nhiều bản thảo, và những đóng góp to lớn của họ vào
kịch bản truyền hình, vốn đã ảnh hưởng đến nội
dung cuốn sách này theo nhiều cách. Niềm thích thú
tôi tìm thấy trong nhiều cuộc tranh luận là một
trong những phần thưởng chủ yếu từ dự án Vũ trụ.
Ithaca và Los Angeles Tháng 5 năm 1980 và
tháng 7 năm 1984

CHƯƠNG I
NHỮNG BẾN BỜ CỦA ĐẠI DƯƠNG
VŨ TRỤ
Những người đầu tiên được tạo ra và thành hình là
Phù thủy của Tiếng cười Chết chóc, Phù thủy của
Đêm, Phù thủy Đầu bù Tóc rối và Phù thủy Đen… Họ
được phú cho sự thông minh, họ biết hết mọi thứ tồn
tại trên thế gian. Khi nhìn, họ nhìn thấy ngay tất cả
những gì xung quanh họ, và họ lần lượt ngắm vòm
của trời và bộ mặt tròn của đất… [Thế rồi Đấng Tạo
hóa nói]: “Chúng biết hết mọi thứ. Ta sẽ làm gì với
chúng bây giờ? Hãy để tầm nhìn của chúng chỉ
quanh quẩn trong phạm vi gần; hãy để chúng chỉ
nhìn thấy một phần bộ mặt của đất!… về bản chất,
chẳng phải chúng chỉ là những sinh vật đơn giản do
ta tạo nên hay sao? Chúng đâu nhất thiết phải như
thần thánh?”
- Popol Vuh (Sách Thánh) của người Maya Quiché
Cái đã biết là hữu hạn, cái không biết là vô hạn; về
mặt trí tuệ chúng ta ở trên một hòn đảo nhỏ giữa đại
dương vô tận của những điều chưa giải thích được.
Nhiệm vụ của từng thế hệ là khai khẩn dần dần mỗi
thế hệ một ít đất đai.
-T. H. Huxley, 1887

V

V

ũ trụ là tất cả những gì đang có, đã từng có
hoặc sẽ có. Chỉ cần nhìn ngắm Vũ trụ là nó

khuấy động chúng ta - một cảm giác nhoi nhói chạy
dọc sống lưng, giọng nói cứ như bị tắc nghẹn, một
cảm giác yếu đuối, như thể một ký ức xa xôi, của
trạng thái đang ngã từ trên cao xuống. Chúng ta biết
rằng mình đang tiến đến bí ẩn vĩ đại nhất trong mọi
bí ẩn.
Kích thước và tuổi của Vũ trụ vượt ra ngoài tầm
hiểu biết bình thường của con người. Hành tinh quê
hương nhỏ bé của chúng ta lọt thỏm ở đâu đó giữa
cái mênh mông và cái vĩnh cửu. Ở quy mô vũ trụ,
hầu hết những lo toan của con người có vẻ chẳng
đáng kể, thậm chí vô nghĩa. Thế nhưng loài người
chúng ta còn trẻ và hiếu kỳ, can đảm và có nhiều hứa
hẹn. Trong vài nghìn năm qua chúng ta đã tạo ra
những khám phá bất ngờ gây sửng sốt bậc nhất về
Vũ trụ và về vị trí của mình trong đó, đã có những
cuộc nghiên cứu thám hiểm rất hào hứng. Chúng
nhắc chúng ta rằng, con người sinh ra ở đời là biết
ngạc nhiên thắc mắc, rằng hiểu biết là một niềm vui,
rằng tri thức là tiền đề để tồn tại. Tôi tin rằng tương
lai của chúng ta phụ thuộc vào việc chúng ta hiểu
biết Vũ trụ đến đâu, cái Vũ trụ mà chúng ta đang trôi
lơ lửng trong đó như hạt bụi trên bầu trời buổi sáng.
Những cuộc nghiên cứu thám hiểm đòi hỏi cả thái
độ hoài nghi lẫn trí tưởng tượng. Trí tưởng tượng
thường đưa chúng ta tới những thế giới chưa từng

có. Nhưng nếu không có nó, chúng ta sẽ chẳng đi
được tới đâu cả. Thái độ hoài nghi giúp chúng ta
phân biệt những điều tưởng tượng với sự thực, kiểm
tra những suy nghĩ giả định chủ quan. Vũ trụ phong
phú vô kể - với những thực tế đẹp vô cùng, những
quan hệ qua lại tinh tế, với cơ cấu tinh vi khiến
chúng ta giật mình.
Bề mặt Trái Đất là bến bờ của đại dương vũ trụ.
Chúng ta đã thu nhận được hầu hết những gì chúng
ta biết ngay trên Trái Đất. Mới đây thôi, chúng ta đã
lội một chút ra biển, đủ để nhúng ướt các ngón chân
và cùng lắm là ướt đến mắt cá chân. Nước biển mời
mọc ta. Đại dương vẫy gọi ta. Có một phần trong con
người chúng ta cho chúng ta biết mình bắt nguồn từ
nơi ấy. Chúng ta khao khát được trở về chốn cũ.
Những ước nguyện ấy, theo tôi, không có gì là bất
kính cả, tuy có thể gây lo lắng cho biết bao thần
thánh trên đời, nếu có.
Kích thước của Vũ trụ to lớn đến nỗi nếu sử dụng
các đơn vị đo khoảng cách quen thuộc vẫn dùng
hằng ngày trên Trái Đất như mét hay dặm thì sẽ rất
khó khăn bất tiện. Thay vào đó, chúng ta đo khoảng
cách bằng tốc độ ánh sáng. Trong 1 giây một chùm
ánh sáng đi được 186.000 dặm, tức là gần 300.000
km hay 7 lần vòng quanh Trái Đất. Trong 8 phút ánh
sáng đi được quãng đường từ Trái Đất đến Mặt Trời.
Chúng ta có thể nói Mặt Trời cách Trái Đất 8 phút
ánh sáng. Trong một năm, ánh sáng vượt qua gần

10.000 tỷ km, tức là khoảng 6.000 tỷ dặm, không
gian vũ trụ. Đơn vị độ dài ấy, là khoảng cách ánh
sáng đi được trong một năm, được gọi là năm ánh
sáng. Nó đo không phải thời gian mà đo khoảng cách
- những khoảng cách cực kỳ lớn.
Trái Đất chiếm cho mình một vị trí. Nhưng điều đó
không có nghĩa vị trí đó là duy nhất. Thậm chí nó
cũng chẳng phải là một vị trí điển hình. Không một
hành tinh hoặc ngôi sao, hoặc một thiên hà nào là
điển hình cả, vì Vũ trụ gần như trống rỗng. Cái vị trí
điển hình duy nhất là chỗ trống rỗng nằm bên trong
khoảng chân không bao la, lạnh lẽo, bao trùm khắp
nơi, đêm trường của không gian giữa các thiên hà,
một vị trí lạ lùng và heo hút đến nỗi nếu đem so sánh
thì các hành tinh, ngôi sao và thiên hà dường như là
của hiếm và thật đáng quý. Nếu chúng ta ngẫu nhiên
bị đẩy vào sâu trong Vũ trụ, thì cơ hội chúng ta ở trên
hoặc bên cạnh một hành tinh chỉ có xác suất dưới
một phần triệu tỷ tỷ tỷ (1033, số 1 và tiếp theo là 33
con số 0). Trong đời sống hằng ngày thì những con
số như vậy là lớn không thể tưởng. Như vậy các thế
giới hành tinh là rất quý hiếm.
Từ một điểm quan sát ở giữa các thiên hà chúng ta
có thể thấy, rải rác như bọt biển trên những con sóng
không gian là những sợi ánh sáng mờ nhạt và lưa
...